x

De Vlaamse canon: “Wij/zij is onvermijdelijk.”

De Vlaamse Cultuur met Jaouad Alloul en Joachim Pohlmann - 18.02

We hebben er twee maanden op moeten wachten. Maar uitstel is geen afstel. Jaouad Alloul en Joachim Pohlmann ontmoetten elkaar op 10 februari op de VRT voor een gesprek rond “de Vlaamse cultuur”. Wat is het om Vlaming te zijn? En hoe zit het nu met de Vlaamse canon? Herbekijk het op VRT NU. Too long, didn’t watch? Onze digital creative, Jacotte Brokken, vat het voor u samen in woord en beeld.

Cultuur is een organisch gegeven 

“Als een cultuur stilstaat, houdt ze op te bestaan.” Joachim Pohlmann, kabinetschef cultuur bij Vlaams minister-president Jan Jambon, is antropoloog van opleiding. En dat merk je aan de manier waarop hij cultuur benadert. En dat is toch anders dan de persoon die tegenover hem zit: Jaouad Alloul, zanger, activist en kunstenaar. “We zijn collega’s,” opent die laatste het gesprek. Dorpsgenoten ook. Maar voor Alloul is cultuur iets werelds. Die laat zich niet in landsgrenzen proppen. Volgens hem bestaat er niet zoiets als Vlaamse cultuur, laat staan Vlaamse identiteit. “Voor mij is identiteit fluïde. Het is iets dat constant beweegt en zich constant laat beïnvloeden. Identiteit is zo complex en zo meerlagig. Het is heel individualistisch en dat is goed.”

Joachim Pohlmann, Jaouad Alloul, Fredo De Smet

Ik, jij, hij of zij

Als er dan toch zoiets als Vlaamse identiteit bestaat, dan zien we het vaker als een wij/zij-verhaal.  “Wij/zij is onvermijdelijk. Maar hoe kunnen we ervoor zorgen dat die brug kleiner wordt?” vraagt Alloul zich hardop af. Pohlmann ziet het als een gezonde competitiviteit. Zoals bij voetbalclubs. De euforie die je voelt wanneer je ploeg scoort, kan er alleen maar komen door de aanwezigheid van de tegenstander. En als er een tegengoal valt, ga je ook niet plots voor de andere ploeg supporteren. “Focus op het positieve van dat wij-gevoel,” besluit Pohlmann. 

Joachim Pohlmann

Een digitaal verhaal

Over cultuur en identiteit kunnen we menig boek of podcast vullen. Maar één ding is zeker: die Vlaamse canon komt er. En dat zal online zijn. Geen canonmuseum dus, maar eerder een canonsite. Alloul merkt op dat je daarmee meteen een deel van de bevolking links laat liggen. Niet erg, vindt Pohlmann. Want net door de canon op een digitale manier weer te geven, zijn er meer mogelijkheden. Het blaast een oud begrip nieuw leven in. Maar het geeft vooral meer vrijheid. Veel Vlaamse werken hangen over de hele wereld. Die in een museum verzamelen, is onmogelijk. Een kleine QR-code naast al die werken plaatsen, is dan weer wel een optie. “Zo kunnen we er een digitaal verhaal van maken met fysieke vertakkingen,” aldus Pohlmann.

Jaouad Alloul

De Vlaamse Wikipedia

Waarin verschilt de canon dan van een veredelde encyclopedie of een kunsthistorisch museum, vraagt u? Wel, Alloul ook. En daarop had Pohlmann het volgende op te zeggen: “Het debat zal nooit alleen maar over feiten gaan, maar ook over de interpretatie van die feiten. Daar zit de frictie.” De canon moet de samenhang tussen al die feiten duidelijk maken. Want jongeren zien die verbanden niet meer. 

Daarmee beantwoordt Pohlmann een vraag die Alloul al eerder stelde: voor wie is deze canon bedoeld? Jongeren en nieuwkomers, zo blijkt. Jonge nieuwkomers toch. Met toegang tot een digital device

De canon die op dit moment opgesteld wordt, is evenzeer een tijdsdocument als de items die erin zitten. “De Vlaamse canon is een venster op de geschiedenis. Dat zal voortdurend veranderen. Over tien jaar zal er alweer een nieuwe versie verschijnen,” geeft Pohlmann ook mee. “Mag ik dan ook in de Vlaamse canon?” lacht Alloul. Affirmatief. Hoewel die canon volgens Pohlmann vooral bedoeld is om historische figuren te eren. Nog even wachten dus.

Burengluren

De Vlaamse canon zorgt voor heel wat ophef. In onze buurlanden (en wat verder) bestaat dit gegeven nochtans al langer. In Nederland zijn ze zelfs al toe aan een update. Ook in Denemarken bestaat er een canon, al zit die anders in elkaar. Alloul: “Zij werken rond kernwaarden zoals vrijheid, gelijkheid, ruimdenkendheid, welvaart, vertrouwen,… Daar heb ik veel meer nood aan in een Vlaanderen dat toch vaak verdeeld lijkt.” Pohlmann ziet het anders. Deze waarden zijn volgens hem – al zegt hij het met enige nuance – te belangrijk voor een canon. Net omdat een canon iets veranderlijk is. “Waarden als vrijheid, welvaart,… zouden in alle omstandigheden moeten gelden. Los van de tijd, los van de ruimte waarin ze zich bevinden.”

Hoop

De canon kan een verrijking zijn voor Vlaanderen. Maar Alloul is toch bezorgd. “Ik hoop dat deze canon niet opnieuw verdeeldheid schept, dat iedereen zich aangesproken mag voelen.” Pohlmann pareert: “Die canon gaat verdeeldheid brengen, wat niet per se slecht is, zolang het constructief is. Die verdeeldheid mag geen vormen aannemen die een synthese onmogelijk maken.” Cultuur zal altijd verdeeldheid zaaien. Politiek ook.
“Maar wat met de media,” vraagt Alloul. “Media is een platform waarop tegengestelde meningen elkaar kunnen vinden. Media in zijn meest brede betekenis. Het gebruik van dat platform zorgt ervoor dat die these en antithese een synthese kunnen vormen. En zo slepen wij ons voort doorheen de geschiedenis.” “Slepen,” beaamt Alloul, “maar wel vol enthousiasme.”

Videoproductie Vlaamse Cultuur achter de schermen