x

Gooi de expertise van kunstenaars & wetenschappers samen en benut ze voor grote uitdagingen

Een interview met Christophe De Jaeger (Gluon) - 22.10

Elke week tellen we af naar Media & Culture Fast Forward met een sneak peek van ons programma. Deze week duiken we in ons culturele luik met Christophe De Jaeger. Hij is programmamanager van de afdeling ‘Art & Research’ bij Bozar. En hij is oprichter van Gluon. Wat is Gluon, vraagt u zich misschien af. Wel, ik ook.

Christophe, leg eens uit: wat doen jullie bij Gluon?

Christophe: Gluon is een platform voor kunst, wetenschap en technologie. Het doel is om wetenschappers en technologen, maar ook economen samen te brengen en te bekijken op welke manier ze kunnen samenwerken. We doen dat in de vorm van residenties. We sturen kunstenaars naar de R&D-afdeling van bedrijven of universiteiten en omgekeerd brengen we onderzoekers naar de studio’s van kunstenaars. 

Waarin maken jullie het verschil?

Christophe: We staan in de wereld voor redelijk grote uitdagingen die niet door één persoon kunnen worden opgelost. Wetenschappers zijn zeer goed in het vinden van exacte data en oplossingen. Maar we zien in de maatschappij ook dat het waardesysteem aangepast moet worden. Er is een systemische economische verandering nodig. De manier waarop we ons gedragen als burgers moet anders. En daarin zit de kracht van Gluon. We brengen mensen samen rond grote uitdagingen zoals vervuiling, klimaatverandering en nu een pandemie. Voor kunstenaars resulteert dat heel vaak in inspiratie voor nieuwe kunstwerken. 

Wat zit er dan voor de wetenschapper in? 

Christophe: Dat is veel uiteenlopender. Het kan een nieuwe publicatie zijn, maar het kan ook veel abstracter: een verse kijk op de dingen, een nieuwe vorm van communiceren,… Dat is de schoonheid van dit project: de impact die een kunstenaar heeft op een team van onderzoekers. Dat is ook wat we gaan bespreken op Media & Culture Fast Forward.

Ursula von der Leyen kondigde onlangs aan dat er een nieuwe Bauhaus-beweging aankomt. Ze plant een samenwerkingsruimte voor design en creativiteit met architecten, kunstenaars, studenten, wetenschappers, ingenieurs en ontwerpers. Dat klinkt me heel bekend in de oren.

Christophe: Ja, dat is wat wij doen en eigenlijk al zeer lang. Dus er komt wel wat kritiek op dit ‘nieuwe’ initiatief. Bauhaus is ontstaan rond de Tweede Wereldoorlog, omdat je toen nog de academies had waar kunstenaars de klassieke beeldhouwwerken namaakten. En dan vroeg de Bauhaus-beweging zich af of kunstenaars ook niet met nieuwe technologieën konden werken. Dit kadert allemaal in een tijd van extreem populisme en is heel gelijkaardig aan wat er vandaag gebeurt. Opnieuw zitten we met grote stedelijke problemen zoals klimaatverandering en populisme. Mensen moeten opnieuw samenkomen om die problemen op te lossen. De kritiek is dat heel veel organisaties dit al doen, maar nooit erkend werden. We spreken dan over Ars Electronica, ZKM, Waag Society, Science Gallery Dublin,… Al die organisaties zijn hier al decennialang mee bezig en nu lijkt het alsof ze met iets nieuws gaan beginnen. Anderzijds is dit een hoopgevend signaal. Het is fantastisch dat von der Leyen dat lanceert. STARTS (Science, Technology and Arts) zal bij dit Bauhaus-idee ook een grote rol spelen, denk ik. Het netwerken tussen verschillende spelers, alle expertise die ze hebben benutten en dit alles combineren tot iets groters, dit wordt heel belangrijk. 

Je spreekt over netwerken en kennisdeling. Gaat dat altijd even vlot?

Christophe: Eerlijk? Nee. Kunstenaars spreken een andere taal dan wetenschappers. Het vraagt zeer veel intermediëring. Innovative catalysts, zo noemen we mensen die heel dat proces tussen de wetenschapper en de kunstenaar begeleiden. Beiden hebben ook een totaal andere manier van werken. Dus die tussenpersoon is een sleutelfiguur. Kunstenaars en wetenschappers hebben soms ook andere waarden. Voor wetenschappers in bedrijven geldt altijd: make profit en probeer zo efficiënt mogelijk te werken. En dat is natuurlijk niet hoe een kunstenaar functioneert. Uiteraard is dat verschillend van wetenschapper tot wetenschapper. Maar dat verschil in waarden komt vaak terug. 

Anderzijds moet je ook kritisch zijn tegenover kunstenaars. Ze zijn soms heel naïef of van in het begin heel kritisch. Als je bijvoorbeeld een kunstenaar naar zijn of haar mening over biotech vraagt, dan begint die vaak met kritiek, ook al weet hij/zij er het fijne niet van. Het is dus ook van belang om die kunstenaars alle perspectieven te laten zien van een bepaalde technologie vóór ze hun mening geven. Want uiteindelijk is het aan hen om objectief aan de mensen uit te leggen waarover het gaat. 

 

Nog tot zondag loopt in BOZAR de tentoonstelling STARTS Prize ‘20, met op zaterdag een speciale conferentie. Vertel! 

Christophe: De STARTS Prize is een samenwerking tussen BOZAR, Waag Society en Ars Electronica. Samen geven wij een prijs aan innovatieve samenwerkingen tussen kunstenaars, onderzoekers en industriëlen. We kijken naar fantastische onderwerpen die door verschillende partners worden behandeld en zijn getuige van ongeziene samenwerkingen. Daarnaast geven we een prijs aan kunstwerken die op een zodanig originele manier gebruik maken van technologie en wetenschap dat ze ook de industrie zullen inspireren. 

In BOZAR tonen we de winnaars van 2020 en alle laureaten. Je vindt er bijvoorbeeld het kookboek van de toekomst van Lei Ping. Ze bedacht recepten met niet-schadelijke virussen. Die gerechten geven je speciale smaken en sensaties. Er is ook een Alexa-systeem dat je kan aanspreken met een andere naam, zoals Robert of zo. Heel dit systeem is volledig ontwikkeld in samenwerking met ICT-experts. Het werkt dus echt.

Op zaterdag 24 oktober organiseren we een conferentie met een focus op artificiële intelligentie. We hebben vier jonge CEO’s van Belgische AI-bedrijven uitgenodigd om te praten over creativiteit. Dat ons panel enkel uit ondernemers bestaat, is een heel bewuste keuze. Als het over creativiteit gaat, zitten er altijd mensen vanuit de culturele wereld aan tafel. Daarom gaan we dat zaterdag, bij wijze van experiment, eens niet doen. 

Dat brengt ons naadloos bij jouw plannen voor december. Wat mogen we van Gluon verwachten op Media & Culture Fast Forward?

Christophe: We gaan een panel organiseren met een aantal wetenschappers die reeds samenwerkten met kunstenaars. Zij gaan eerst en vooral het eindresultaat tonen. Daarna vertellen ze welke impact die samenwerking met een kunstenaar heeft gehad op zichzelf of op hun lab. We laten de IT-kant deze keer links liggen en focussen op de biowetenschappen.

Bij het VIB (Vlaams Instituut voor Biotechnologie) werken ze heel vaak rond genetica en de impact op gezondheid en agricultuur. We hebben nu twee kunstenaars die daar een residentie krijgen en in gesprek gaan met verschillende professoren over de gevaren en uitdagingen van genetica. Het VIB heeft vaak problemen met de publieke opinie, want als het publiek het gevaarlijk vindt, dan kan het onderzoek niet doorgaan. Er moet dus ook gesensibiliseerd worden, een heel interessant gegeven. Sofie Bekaert van VIB komt vertellen over welke rol kunstenaars hierin spelen. 

Dan is er Karin Van Doninck. Zij doet onderzoek naar eencellige organismen en de invloed van straling op hun voortbestaan. Zij heeft samengewerkt met kunstenaar Angelo Vermeulen

Beatrice De Gelder is een neurowetenschapper en werkte samen met kunstenaar Emmanuel Van der Auwera. Er is een grote link tussen neurowetenschap en kunst. Denk maar aan hoe beide velden gelaatsuitdrukkingen bestuderen. Van der Auwera liet een hersenscan nemen terwijl hij terugdacht aan zijn laatste grote angstervaring. Daar heeft hij dan een sculptuur van gemaakt die op een zeer abstracte manier angst weergeeft.

Tot slot is er Raoul Frese van het Hybrid Forms Lab in Amsterdam. Dit labo legt zich toe op fysica en ingenieurswetenschappen. Heel veel kunstenaars maken hier werken die zo belangrijk zijn dat ze over de hele wereld worden getoond. Bovendien hebben die kunstenaars hier een vaste, betaalde plaats als onderzoekers. 

Ferme lijst. We kijken ernaar uit!

Schrijf je nu in voor de sessie Meet The Makers – Arts & Science i.s.m. GLUON!

Interview door Jacotte Brokken
Analog & Digital Creative