x

Wat nu met cultuur?

Curator Fredo De Smet vat samen - 13.08

Terug na enkele weken vakantie open ik mijn laptop. Een dag later staan er 56 tabbladen open en zie ik mijn digitale kanalen overspoeld door berichten over de cultuur- en evenementensector. Van ‘Cultural Pro League’ en ‘Sound of Silence’ tot tig opiniestukken in kranten. Terecht, en zo erg, roept mijn hart. Maar wat zegt het verstand? Aangezien ik voor de VRT een event organiseer (Media Fast Forward) dat dit jaar ook de cultuurwereld omarmt (Culture Fast Forward), wil ik begrijpen waarover het gaat. Dus open ik Gopress (mijn favoriete online nieuwsarchief tijdens slapeloze nachten) en ga ik op onderzoek uit.

“Er is geen perspectief”, getuigt Marc Vrebos, algemeen directeur van AB, in De Standaard. AB zet daarom de samenwerking met 200 freelancers stop. Alhoewel veel organisaties dit eerder al deden, geldt het toch als symbolisch startschot voor een publiek debat. Met zulke maatregelingen is het voor de sector onmogelijk om te overleven, laat staan om te werken.

Wat volgt is een reeks acties en artikels. De muzieksector schrijft een open brief. De cultuurwereld van zijn kant richt een crisiscel op en op Facebook gaat een rouwbericht rond. En terwijl berekend wordt hoeveel jobs op het spel staan, worden in de provincie Antwerpen alle cultuurevenementen geschrapt.

Wanneer Kinepolis, de Pro League en Eleven Sports het nieuws de wereld in sturen dat Belgisch voetbal in de cinemazalen te zien zal zijn, reageert vzw Onder Stroom met een virale actie gedoopt tot ‘Cultural Pro League‘.
“Het bericht dat voetbalsupporters live mochten supporteren in de filmzalen van Kinepolis schoot bij ons in het verkeerde keelgat”, zegt Frederik Van den Bril van Onder Stroom. “Onze culturele evenementen verliepen perfect veilig in open lucht, maar werden verplicht gesloten.”

Het debat vertoont enkele interessante kenmerken. We vatten ze voor u even samen.

DE EMOTIONELE ARGUMENTEN

Als ik naar vrienden en collega’s in de sector bel, krijg ik vaak dezelfde argumenten te horen. Ze komen neer op een gevoel van onrecht en ongelijkheid; waarom zij wel en wij niet.

“Ik zie onrecht als ik merk hoe een cinema, een bowling, een pretpark, een café en restaurant mogen open blijven. Waarom krijgt de cultuursector niet dezelfde behandeling en dezelfde kansen als de andere sectoren?”, post actrice Daphne Paelinck op Facebook.

Ook muzikante An Pierlé schrijft de frustratie van zich af op Facebook.
“Er wordt met twee maten en gewichten gemeten. … Waarom mag je als Antwerpenaar niet meer in een theaterzaal, maar wel in een vliegtuig? Hoewel je daar vlak naast je buren zit?”

Zelfs buitenstaanders, zoals medisch filosoof Ignaas Devisch, wijzen op de selectieve aanpak: “De culturele sector is daar tot nu toe eigenlijk nog heel braaf rond gebleven, want ik begrijp echt niet waarom men haar zo stiefmoederlijk blijft behandelen.”

HET GEBREK AAN DUIDELIJKHEID

Dat de getuigenissen en opiniestukken emotioneel zijn, ligt niet enkel aan het onderwerp, maar ook aan het gebrek aan duidelijke informatie.

“Net nu de culturele sector heeft bewezen dat hij evenementen met publieks­begeleiding op een succesvolle en veilige manier – coronaproof – kan organiseren, maakt de politiek tóch (opnieuw) de keuze om alle culturele evenementen te schrappen. Elk argument daarvoor ontbreekt …”, getuigt theatermaker Waas Gramser in De Standaard.

Eén ding is zeker: verwarring troef. Zo zijn er ook lokale verschillen. Terwijl in Antwerpen activiteiten worden geannuleerd, roepen Vlaams ministers Jambon en Somers gemeentebesturen op om niet alle events te schrappen. Na overleg wordt in Gent beslist beheersbare evenementen door te laten gaan. “Met duidelijke regels en veel burgerzin kunnen we toch nog cultuur en evenementen mogelijk maken”, zegt waarnemend burgemeester Filip Watteeuw.

Michael De Cock, baas van KVS, waarschuwt voor een politieke agenda“We zullen moeten leren leven met het gevaar en een gezonde en veilige manier creëren om verder te gaan met het virus in onze maatschappij. Deze crisis mag dus ook geen alibi zijn voor de volgende cultuurbesparingen.” 

HET ECONOMISCH NUT

Op Facebook plaatst Peter Perceval een geladen reactie in een open brief aan gouverneur Cathy Berx. Maar hij raakt hierbij ook een ander aspect aan: wat is het economisch nut van cultuur?
“Nadat u vorige week had getoond wat u verstond onder ‘ferm leiderschap’ door de hele provincie dagelijks op slot te doen tussen 23 u 30 en 6 u, behalve de Antwerpse ring en de haven uiteraard, die mogen als vanouds de hele nacht zoemen van de activiteit.” 

Hoofdredacteur van De Morgen Bart Eeckhout slaat op dezelfde nagel. Weliswaar zonder ironie en met meer duidelijkheid. “Dat de cultuursector zo genadeloos onder de knoet wordt gehouden, is het gevolg van een gebrek aan economische macht, vat Eeckhout samen. Opnieuw worden vergelijkingen niet geschuwd. “In West-Vlaanderen worden in één vleesbedrijf tientallen besmettingen tegelijk vastgesteld. Toch blijft het bedrijf open. Bij Antwerpse cultuurorganisaties is niet één besmetting genoteerd. Toch gaat de hele sector achter slot en grendel.”

In een dubbelinterview met psychoanalytica Ariane Bazan laat schrijver Thomas Gunzig dit optekenen: “Op cultuurgebied wordt een wanbeleid gevoerd. Het geld dat je investeert in cultuur betaalt zich altijd terug, maar nu stoppen we onze kunstenaars in een schimmig statuut en laten we hen verrotten.”

Hier laat de valkuil van het economisch argument zich duidelijk voelen. Doordat de transfer van financiële naar maatschappelijke waarde moeilijk te berekenen is, ontstaat de indruk dat cultuur enkel geld kost. We lezen in het citaat hierboven dat cultuur zich altijd terugbetaalt. Hoe dan, is de vraag die zich opdringt.

Econoom en opiniemaker Geert Noels schiet te hulp. Hij legt een ander argument op tafel, de symbolische waarde van cultuur. “Economie ís de mensen”, waarschuwt hij, en dat moeten we beschermen. Hij pleit daarom voor een duidelijk kader: ‘Operatie Openlucht’. “Onze toekomst is meer afstand, meer (open en zuivere) lucht en meer testen, contacten opsporen en waarschuwen”, schrijft hij in De Morgen.“Een maatschappij zonder cultuur, sport en plezier is een dode maatschappij. Sars-Cov-2 moet bedwongen worden, maar niet ten koste van het leven zelf.”

VOORUITDENKEN EN HERORGANISEREN

Kortom, er worden verschillende signalen gestuurd naar het beleid. Enerzijds is er nood aan maatregelen, anderzijds wordt het tijd voor innovatie en andere beleidskeuzes.

Cultuurmakers zoals Saskia De CosterEls De Schepper en Stany Crets stellen de eigen sector in vraag. Waar is de solidariteit?
Crets zijn advies: “Vooruitdenken en stoppen met fulmineren over vliegtuigen.” 
Ook De Schepper ziet heil in overleg: “Het is absoluut nodig dat we met z’n allen rond de tafel gaan zitten. Nu is er voor niemand een toekomstperspectief.” 
En De Coster mist samenhorigheid: Niemand neemt het op voor cultuur, blijkbaar de Antwerpse theatersector zelf ook niet.”

Ze zijn niet alleen, want ook acteur Tom Van Dyck blikt kritisch vooruit naar de toekomst. “De harde realiteit is dat er door corona geen cent op overschot zal zijn. Elke sector, ook de onze, zal het met minder moeten doen. Dus kun je maar beter voorbereid zijn en bedenken hoe je je kunt herorganiseren om het beschikbare geld in de toekomst meer naar de basis te laten gaan.”

Hier en daar worden de handen in elkaar geslagen. Guy Cassiers  (Toneelhuis) vraagt de coronamaatregelen in Antwerpen te herzien in een brief ondertekend door onder meer Michael De Cock (KVS) en Milo Rau (NTGent). Dit collectief verzoek van de drie grote stadstheaters uit Vlaanderen heeft intussen gehoor gekregen.
En terwijl stand-upcomedian Michael Van Peel op Twitter de afwezigheid van cultuur op de politieke agenda hekelt, roept hij onmiddellijk ook op tot een verbond via de hashtag ‘Sound of Silence’.
“80.000 mensen in de eventsector dreigen op de fles te gaan na 5 maanden sectorlockdown en 2 annulatiegolven -> doodse stilte
1x aflap in #Blankenberge -> eerstdaags kamerdebat!
#steekvlampolitiek is terug van nooit weggeweest. #soundofsilence

Wat leren we hieruit? Dit debat legt niet enkel de moeilijke verhouding met het beleid bloot, maar ook de kwetsbare positie van de maker. Het is een crisis die verschillende organisaties en sectoren aanbelangt, maar in essentie dezelfde persoon raakt: de cultuurmaker, op de planken of achter de schermen. VRT NWS maakte enkele pakkende getuigenissen van hoe medewerkers uit de cultuur- en evenementensector de crisis beleven.

De vraag is dan ook wat we anders kunnen doen wanneer de brede cultuursector heropstart. Een reboot van de cultuurwereld betekent durven benoemen wat we best achterlaten in de oude wereld. Om controle te herwinnen, moeten we bereid zijn om naast ‘act’ ook op ‘delete’ te willen drukken.

Wil je hierover meepraten? Kom dan op donderdag 27 augustus (20u) naar het debat dat NTGent hierover organiseert. Wij zullen er ook zijn!